(Mostar, 30. decembar 1895 – Sarajevo, 19. januar 1970) – bošnjački i bosanskohercegovački pjesnik, prozaist i jedan od ključnih predstavnika južnoslavenskog modernizma između dva svjetska rata. U književnosti se afirmirao kao autor koji je spojio ekspresionistička i simbolistička strujanja s orijentalno-mediteranskim naslijeđem i hercegovačkim pejzažom, stvarajući prepoznatljivu, snažno lirsku poetiku.

Hamza Humo rođen je u uglednoj mostarskoj porodici, čije je kulturno naslijeđe uključivalo i alhamijado pisca Omera ef. Humu, čime je bio vezan za starije slojeve bošnjačke pismenosti. Osnovno obrazovanje započeo je u mektebu, a potom pohađao osnovnu školu i gimnaziju u Mostaru.

Sarajevski atentat 1914. godine zatekao ga je kao gimnazijalca. Tokom Prvog svjetskog rata bio je hapšen, interniran u Mađarskoj i potom mobilisan u austrougarsku vojsku. Rat ne provodi na frontu, nego kao tumač i pisar u vojnoj bolnici u Beču i Đeru. Iskustvo života u administrativnom i bolničkom ambijentu raspadajuće Monarhije snažno je uticalo na njegovu generaciju, ali i na njegovu kasniju književnu osjetljivost, obilježenu temama unutrašnje krize, dezorijentacije i civilizacijskog sloma.

Nakon rata vraća se u Mostar, završava gimnaziju i započinje studije historije umjetnosti. Studirao je u Zagrebu, Beču i Beogradu, u sredinama u kojima se oblikovala južnoslavenska moderna. Posebno je značajan njegov boravak u Zagrebu, gdje dolazi u dodir s ekspresionističkim krugovima i savremenim evropskim avangardnim strujanjima. Studije prekida kako bi se u potpunosti posvetio književnosti i umjetnosti.

Humo je tokom života radio u brojnim kulturnim, umjetničkim i novinarskim institucijama. Od 1923. godine uređuje list Zabavnik, a od 1927. do 1931. časopis Gajret. Od 1932. do 1937. djeluje kao novinar u Pres-birou, a potom kao novinar beogradske Politike. Drugi svjetski rat provodi u Cimu kod Mostara. Nakon 1945. godine uređuje list Novo doba, zatim je urednik Radio Sarajeva i Galerije slika Bosne i Hercegovine, čiji je jedan od osnivača.

Godine 1969. izabran je za redovnog člana Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, u Odjeljenje za književnost i umjetnost.

Već prva zbirka pjesama, Nutarnji život (Mostar, 1919), označila je radikalan raskid s dotadašnjim modelima bošnjačke i južnoslavenske lirike. Umjesto dotjeranog simbolističkog izraza i tradicionalne metrike, u središte dolazi subjekt u krizi, razlomljen unutrašnjim stanjima, strahovima i vizijama. Ta poezija teži ekspresiji, a ne harmoniji, te predstavlja jedno od prvih dosljednih uvođenja ekspresionizma u bošnjačku književnost.

U narednim zbirkama, posebno u Gradu rima i ritmova (Beograd, 1924), Humo se postupno udaljava od mračne dramatike ranog ekspresionizma i okreće senzualnijem i ritmičnijem doživljaju svijeta. Grad se pojavljuje kao pulsirajući organizam, a priroda kao prostor spoznaje, a ne bijega. U zbirci Sa ploča istočnih (Beograd, 1925) posebno se ističe njegovo nastojanje da poetski revitalizira orijentalno-islamsko naslijeđe Bošnjaka, ne kao folklorni ostatak, nego kao živi kulturni sloj.

Kasnije zbirke – Nova saznanja (Sarajevo, 1948), Poema o Mostaru (Sarajevo, 1948) i Izabrane pjesme (Sarajevo, 1954) – potvrđuju trajnu vezanost za hercegovački pejzaž i Mostar kao unutrašnji, simbolički prostor. Kod Hume Mostar i njegova okolina nisu topografske reference, nego prostori sjećanja, snoviđenja i poetskih projekcija. Sam je u jednoj zabilješci iz dvadesetih godina zapisao da u sebi nosi cijeli zavičaj, “nešto neiscrpno, žalobno i treperljivo”, čime je sažeo temelj svoje poetike: spoj sna i stvarnosti, orijentalnog i mediteranskog, prirode i jezika.

Pored poezije, Humo je razvio i obiman prozni opus. Objavio je lirski roman Grozdanin kikot (Beograd, 1927), zbirke pripovijedaka Pod žrvnjem vremena (Sarajevo, 1928), Pripovijetke (Beograd, 1932), Perišićeva ljubav (Sarajevo, 1953) i Hadžijin mač (Sarajevo, 1955), roman Zgrada na ruševinama (Beograd, 1939), novelu Slučaj raba slikara (Sarajevo, 1930), te dramu Tri svijeta (Sarajevo, 1950).

Posebno mjesto u njegovom opusu zauzima Grozdanin kikot, djelo koje izmiče jasnim žanrovskim podjelama. Riječ je o tekstu u kojem se lirika i proza prožimaju, a klasična fabula ustupa mjesto nizu vizuelno snažnih, simboličkih slika. U središtu romana nalazi se mladić Ozren, koji kroz boravak u prirodi prolazi proces samospoznaje. Njegovi odnosi s Grlicom, Ivankom i mitskim likovima Grozdana i Grozdane nemaju realističku psihološku razradu, nego arhetipsku i simboličku funkciju.

Priroda u romanu nije kulisa, nego aktivni princip. Centralni motiv Grozdana i Grozdane oslanja se na pagansku matricu cikličnosti: buđenje u proljeće, stapanje s prirodom i nestajanje u jesen. Taj ciklus života i smrti, erosa i nestajanja postaje osnovna metafora ljudske egzistencije. Zbog toga se roman ne može prepričati u klasičnom smislu: on počiva na atmosferi, ritmu jezika i snazi slike. Upravo ta osobina učinila ga je jednim od ključnih tekstova južnoslavenskog modernizma.

Prevod romana Grozdanin kikot doživio je više izdanja u Njemačkoj i bio je izuzetno povoljno primljen u tamošnjoj kritici.

Humina književnost nastaje na raskršću tradicije i avangarde. On se oslobađa vezanog stiha, ali se ne odriče naslijeđa; prihvata evropske moderne tokove, ali ih filtrira kroz vlastiti senzibilitet i zavičajno iskustvo. Njegovo djelo povezuje ekspresionistički lom, orijentalno pamćenje, hercegovački pejzaž i moderni subjekt.

Za razliku od mnogih savremenika, Humo nije gradio književni identitet na vlastitoj biografiji. O njegovom privatnom životu poznate su tek osnovne činjenice: radio je u kulturnim institucijama, živio skromno i umro u Sarajevu 1970. godine. Njegovo djelo ostaje primarni prostor njegovog identiteta.

U historiografiji književnosti Hamza Humo se smatra jednim od najznačajnijih modernista bošnjačke književnosti i autorom koji je lokalno iskustvo pretvorio u univerzalnu poetsku metaforu. Njegova djela i danas se čitaju kao otvoren prostor modernog senzibiliteta, u kojem se prepoznaju nemiri, traženja i duhovne napetosti savremenog čovjeka.