(Sarajevo, 1908 – Sarajevo, 19. januar 1975) – islamski vjerski službenik i dugogodišnji reisul-ulema Islamske zajednice u Jugoslaviji (1957–1975). Njegov mandat predstavlja jedno od ključnih razdoblja u historiji Islamske zajednice u socijalističkoj Jugoslaviji, obilježeno snažnom institucionalnom integracijom u državni poredak, dugotrajnim starješinstvom i trajnim polemikama o odnosu vjerske hijerarhije prema političkoj vlasti.

Sulejman Kemura rođen je 1908. godine u uglednoj sarajevskoj porodici. Pripadao je generaciji kadrova formiranih u institucionalnoj kulturi islama uspostavljenoj u austrougarskom i međuratnom periodu. Između dva svjetska rata djelovao je u oblasti šerijatskog prava i vjerske administracije, čime je stekao iskustvo u upravljanju vjerskim institucijama i sudjelovanju u službenim strukturama Islamske zajednice.

Nakon Drugog svjetskog rata Islamska zajednica nastavila je formalno postojati, ali u okviru političkog sistema koji je religiju nastojao ograničiti na kontroliranu i depolitiziranu sferu. U tom kontekstu napredovanje u vjerskoj hijerarhiji zavisilo je ne samo od stručnosti i autoriteta među ulemom, nego i od odnosa prema državnim i partijskim strukturama.

Kemura se u tom poretku profilirao kao politički pouzdan kadar. Godine 1949. imenovan je za direktora Gazi Husrev-begove medrese, a iste godine postao je i prvi predsjednik udruženja “Ilmije”. Obje funkcije imale su značajnu institucionalnu težinu, jer su označavale sposobnost upravljanja vjerskim ustanovama u uvjetima pojačanog nadzora vlasti. Prije toga obavljao je niz administrativnih dužnosti u muftijstvima i Vakufskoj direkciji.

Posebno kontroverzan segment Kemurine biografije odnosi se na njegovu ulogu u gušenju Mladomuslimanskog pokreta. Godine 1949. u Gazi Husrev-begovoj medresi zaplijenio je rukopise koje su učenici prevodili s arapskog i perzijskog jezika te ih predao državnim organima. Ti materijali korišteni su u sudskim procesima protiv pripadnika pokreta, optuženih za djelovanje protiv države. Nakon toga Kemura se uključio u sistematsko prosljeđivanje proglasa i spisa vlastima, čime je neposredno doprinio represiji nad pripadnicima pokreta. Ovaj događaj trajno je obilježio njegov ugled kod dijela muslimanske inteligencije.

Izbor Sulejmana ef. Kemure za reisul-ulemu 1957. godine predstavljao je pažljivo pripremljen političko-institucionalni proces. Njegov prethodnik Ibrahim ef. Fejić, prvi reisul-ulema FNR Jugoslavije, povukao se nakon desetogodišnjeg mandata. Iako je ostavka formalno obrazložena starošću i bolešću, kasniji uvidi u razgovore s partijskim funkcionerima ukazuju da je odlazak bio rezultat političkog pritiska i prethodnih dogovora.

Kemura je u partijskim krugovima važio za osobu od posebnog povjerenja. Njegova kandidatura naišla je na otpor dijela ugledne uleme i sabornika, ali je na kraju dobio većinu glasova. Menšura mu je uručena 8. decembra 1957. godine u Gazi Husrev-begovoj džamiji. U inauguracijskom govoru dominirale su političke teme – Narodnooslobodilačka borba, bratstvo i jedinstvo, nesvrstanost i međunarodni odnosi – dok su vjerska pitanja ostala u drugom planu.

Kemurin mandat trajao je do njegove smrti 1975. godine, čime je postao jedan od najdugovječnijih reisul-ulema u modernoj historiji Islamske zajednice. U institucionalnom smislu taj period karakterizira stabilnost, ali u percepciji dijela savremenika i historiografije i stagnacija.

Njegovo starješinstvo često se dovodi u vezu s transformacijom Islamske zajednice u administrativno discipliniranu instituciju, snažno integriranu u državni sistem. Upravo iz tog konteksta potječe nadimak “crveni reis”, kojim je označavana percepcija da je vrh Islamske zajednice prvenstveno garantirao političku lojalnost, a ne unutrašnji vjerski i kulturni razvoj.

Najdetaljniju i najsistematičniju kritiku Kemurinog rada iznosio je književnik i hroničar Alija Nametak. Njegov nekrolog o Kemuri, napisan ćirilicom u rukopisu vođenom latinicom, često se tumači kao simboličan čin distance. Nametak je Kemuri prigovarao da je kočio opći napredak bosanskih muslimana i da je institucionalni mir plaćen gubitkom vizije.

Sulejman ef. Kemura u historiografiji se pojavljuje kao simbol epohe u kojoj je Islamska zajednica nastojala opstati pod snažnim državnim nadzorom. Njegovo starješinstvo pokazuje kako je institucionalni opstanak često bio postignut po cijenu ograničene autonomije, slabijeg kadrovskog razvoja i gubitka dijela povjerenja među vjernicima i inteligencijom.

Zbog toga se njegovo ime i danas javlja u raspravama o odnosu religije i politike u Jugoslaviji, kao primjer složenog položaja vjerskog vođstva između tradicije, društvene odgovornosti i političkog pritiska.